عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
124
المسالك و الممالك ( فارسى )
( 646 ) - طميس : شهرى از دشتهاى طبرستان و فاصلهاش تا ساريه شانزده فرسخ است ، و در منتهى اليه طبرستان از ناحيه خراسان و گرگان قرار دارد ؛ و درى در آن وجود دارد كه هيچ كس از مردم طبرستان جز از طريق آن قادر به رفتن گرگان نباشد ؛ سعيد بن عاص در سال 30 در روزگار عثمان بن عفان آن را فتح كرد . ( 647 ) - دهستان : شهرى مشهور در طرف مازندران ، نزديك خوارزم و جرجان . ( 648 ) - كلار : شهرى در كوهستانهاى طبرستان و فاصلهاش تا آمل سه منزلگاه و تا رى دو منزلگاه است و از مرزهاى آن به شمار آيد . ( 649 ) - جيلان : نام سرزمينى پهناور در پشت سرزمين طبرستان ؛ و در جيلان شهر بزرگى نيست بلكه روستاهاى بسيارى در دامنه كوهها وجود دارد . ( 650 ) - لان : سرزمينى وسيع در اطراف ارمنستان ، نزديك باب الابواب و مجاور خزر ؛ عوام به غلط آن را علان گويند و مردم آن مسيحى باشند . ( 651 ) - مراغه : شهرى مشهور و بزرگ كه از بزرگترين و مشهورترين شهرهاى آذربايجان است . ( 652 ) - ميانج : ( به روايت ياقوت ميانه ) : شهرى در آذربايجان و معنايش به فارسى ميان است و علتش آنكه وسط راه مراغه و تبريز قرار دارد . ( 653 ) - اردبيل : از مشهورترين شهرهاى آذربايجان ، و پيش از اسلام مركز آن به شمار مىآمد . . . شهرى بسيار بزرگ و در خارج و داخل آن رودهاى بسيارى جارى است . ( 654 ) - ورثان : شهرى در انتهاى مرزهاى آذربايجان ؛ و فاصلهاش تا وادى الرس دو فرسخ و فاصله ورثان تا بيلقان هفت فرسخ است . ( 655 ) - سيسر : شهرى هممرز همدان و بين همدان و آذربايجان است . ( 656 ) - تبريز : از مشهورترين شهرهاى آذربايجان است ؛ شهرى آباد ، زيبا و داراى ديوارهاى مستحكم از آجر و گچ ، و در وسط آن رودهايى جارى است و باغها بر آن محيط باشند . ( 657 ) - مرند : از شهرهاى مشهور آذربايجان و فاصلهاش تا تبريز دو روز راه است ؛ اينك روى به ويرانى نهاده است . ( 658 ) - خوى : . . . و خوى همچنين ، شهرى مشهور از بخشهاى آذربايجان باشد ؛ دژى كه خيرات و ميوههاى بسيار دارد . ( 659 ) - برزند : شهرى از نواحى تفليس ، از بخشهاى جرزان از ارمنستان اولى ؛ افشين نخستين كسى است كه آن را پس از ويرانى آباد كرد و مقر خود قرار داد . ( 660 ) - جنزه : نام بزرگترين شهر در أران ، واقع بين شروان و آذربايجان ، عوام به آن گنجه گويند ؛ و فاصلهاش تا برذعه شش فرسخ است . ( 661 ) - جابروان : شهرى در آذربايجان نزديك تبريز . ( 662 ) - نريز : شهركى در آذربايجان از نواحى اردبيل . ( 663 ) - ارميه : نام شهرى بزرگ و قديمى در آذربايجان و فاصلهاش تا درياچه